Tregu i pasurive të paluajtshme në Tiranë ka hyrë në një fazë që ekspertët e cilësojnë alarmante, pasi rritja e çmimeve të banesave po ecën me ritme shumë më të shpejta se rritja e pagave dhe e të ardhurave të popullsisë. Të dhënat për vitin 2025 tregojnë qartë se blerja e një banese po kthehet gjithnjë e më shumë në një objektiv të paarritshëm për qytetarët, veçanërisht për të rinjtë dhe familjet e reja, duke thelluar pabarazitë sociale dhe duke rritur pasigurinë ekonomike.
Në kryeqytet, çmimet e apartamenteve variojnë ndjeshëm në varësi të zonës. Në periferi, çmimi për një metër katror nis nga rreth 1,400–2,000 euro, ndërsa në zonat më të kërkuara dhe qendrore ai kalon lehtësisht 4,000 euro/m². Në lagjen e njohur të Bllokut, çmimet arrijnë deri në 5,500 euro/m², duke e renditur këtë zonë në nivele të krahasueshme me kryeqytete të zhvilluara europiane, por pa të njëjtin nivel pagash dhe fuqie blerëse. Ndërkohë, edhe në komplekset e reja në periferi, çmimet janë rritur ndjeshëm, duke u larguar nga koncepti i banesave të përballueshme.
Sipas Indeksit Fisher të Bankës së Shqipërisë, çmimet e banesave u rritën me rreth 40 për qind në gjysmën e parë të vitit 2025 krahasuar me të njëjtën periudhë të një viti më parë. Vetëm në Tiranë, rritja vjetore e çmimeve ka qenë edhe më e lartë, duke reflektuar presionin e fortë të kërkesës dhe ofertën gjithnjë e më të shtrenjtë. Në qershor 2025, çmimi mesatar i kërkuar për një metër katror në një ndërtesë ekzistuese në Tiranë ishte rreth 1,830 euro, një nivel i lartë për standardet e të ardhurave në vend.
Në kontrast të fortë me këto çmime që rriten me ritme dyshifrore, paga mesatare mujore në Shqipëri mbetet relativisht e ulët. Aktualisht, paga mesatare bruto llogaritet rreth 770 euro në muaj, një nga më të ultat në rajonin e Ballkanit. Të ardhurat mesatare në Shqipëri janë rreth 30 për qind më të ulëta se në vendet fqinje, ndërkohë që çmimet e pronave, veçanërisht në Tiranë, po ecin në drejtim të kundërt, duke u rritur më shpejt se në shumë kryeqytete të rajonit.
Për të blerë një apartament mesatar prej 70 metrash katrorë në Tiranë, nevojiten rreth 19 vite paga mesatare bruto, nëse supozohet se e gjithë paga do të shërbente vetëm për blerjen e banesës. Ky tregues e rendit Tiranën ndër kryeqytetet më të paarritshme në Europë për sa i përket përballueshmërisë së strehimit, në të njëjtin nivel me qytete si Athina dhe Amsterdami. Për krahasim, në vendet e Bashkimit Europian nevojiten mesatarisht 10–12 vite paga për të shlyer një banesë, një diferencë që tregon qartë thellësinë e problemit në Shqipëri.
Rritja më e shpejtë e çmimeve gjatë vitit të fundit është regjistruar në zona si Porcelani, Parku Olimpik dhe Liqeni Artificial, ku brenda pak muajsh çmimet janë rritur me përqindje dyshifrore. Këto zona, që më parë konsideroheshin relativisht të përballueshme, tashmë po shndërrohen në tregje të shtrenjta, duke kufizuar edhe më tej alternativat për blerësit vendas.
Ekspertët e tregut të pasurive të paluajtshme theksojnë se kjo rritje nuk lidhet vetëm me kërkesën reale për banim, por edhe me faktorë të tjerë si investimet spekulative, përqendrimi i ndërtimit në segmente të shtrenjta të tregut dhe përdorimi i pasurive të paluajtshme si formë investimi. Ndërkohë, paralajmërohet se emigracioni masiv ka arritur pikën kulmore dhe se në afat të mesëm sektori i ndërtimit mund të përballet me një ngadalësim ose krizë, nëse kërkesa reale nga qytetarët vendas vazhdon të dobësohet.
Situata aktuale ka pasoja të drejtpërdrejta sociale. Të rinjtë dhe familjet e reja po shtyhen drejt qirave afatgjata ose drejt emigrimit, duke e bërë gjithnjë e më të vështirë krijimin e një klase të mesme të qëndrueshme. Rritja e kostos së strehimit po gërryen fuqinë blerëse, po rrit pabarazitë dhe po ndikon negativisht në cilësinë e jetesës në kryeqytet.
Sipas specialistëve, për ta bërë strehimin më të përballueshëm nevojiten dy hapa kyç. Së pari, rritja reale e të ardhurave të popullsisë përmes politikave ekonomike që mbështesin punësimin cilësor dhe pagat më të larta. Së dyti, hartimi dhe zbatimi i politikave të synuara të strehimit, përfshirë ndërtimin e banesave të përballueshme, skema mbështetëse për blerësit e parë dhe një rol më aktiv të shtetit në rregullimin e tregut. Pa ndërhyrje konkrete, tregu i banesave në Tiranë rrezikon të mbetet gjithnjë e më larg mundësive reale të qytetarëve vendas.
